Kamelenmelk: nicheproduct met potentie

Kamelenmelkerij Smits is tot op heden het enige bedrijf in Europa waar dromedarissen op professionele schaal worden gemolken. De melk is afwijkend van koemelk in samenstelling, smaak en toepassing. Bovendien vraagt het houden van eenbultige kamelen om een compleet andere benadering dan de melkveehouderij. Toch slaagt oprichter Frank Smits erin een stabiel, hoogwaardig product op de markt te zetten, ondanks de vele uitdagingen. Onderscheiden in de veehouderij Frank Smits studeerde aan de HAS in ’s-Hertogenbosch en had één duidelijke ambitie: boer worden. “Maar dat was lastig zonder familiebedrijf. Grond is duur en de concurrentie in de melkveehouderij is enorm. Ik moest iets vinden waarin ik me kon onderscheiden,” vertelt hij.

(© Wendy Noordzij)

Toen hij hoorde dat de FAO (Food and Agriculture Organization van de VN) kamelenmelk als een bijzonder gezond dierlijk product beschouwt, raakte hij geïntrigeerd. “Onderzoek toonde aan dat economische productie van kamelenmelk in Nederland mogelijk zou kunnen zijn,” zegt Smits. Hij besloot te onderzoeken of het haalbaar was om kamelen machinaal te melken en de markt voor dit product in kaart te brengen. 

Uitbreiding

In 2006 begon hij in Den Bosch met drie kamelen op tijdelijk terrein van de gemeente. De eerste kalveren werden in 2007 geboren en daarmee was de productie van kamelenmelk in Nederland een feit. In 2010 verhuisde de melkerij naar een voormalige melkveehouderij in Berlicum. Na vier jaar waren er al meer dan tachtig kamelen. Het leek de ondernemer interessant om zich naast de melkverkoop ook op het toerisme te richten. In april 2014 werd een restaurant geopend waar groepen kunnen lunchen en dineren. Twee jaar later breidde hij uit met een groepsaccommodatie. In 2018 is een nieuwe stal gerealiseerd, waardoor er nu plaats is voor tussen de 100 en 130 kamelen en vele kamelenkalfjes.

Technische uitdagingen

Kamelen zijn in meerdere opzichten geen gemakkelijke melkproducenten. “Een kameel geeft gemiddeld twee tot drie liter melk per dag,” aldus Smits. “En er moet altijd een kalf bij de moeder zijn. Als een kameel haar kalf niet accepteert, komt de melkproductie helemaal niet op gang.” Ook kan het voorkomen dat een dier een jaar lang ‘droog’ staat. Het melken gebeurt met een koeienmelkmachine, die door Smits is aangepast aan de anatomie van dromedarissen, een ondersoort van de familie van kamelen. De melk wordt direct na het melken hygiënisch verwerkt, afgevuld in halve-literflessen en ingevroren. In de vriezer is de melk tot een jaar houdbaar. “Kamelenmelk vergt echt dagelijkse aandacht,” benadrukt Smits. “Kamelen kunnen goed tegen kou, maar niet tegen vocht. Daarom moeten ze altijd toegang hebben tot een droge, beschutte stal.”

(© Wendy Noordzij)

Voedselveiligheid

Een belangrijk onderscheidend vermogen van Kamelenmelkerij Smits is de verkoop van rauwe melk. “Toen Nederland de regelgeving voor rauwe melk aanscherpte, heb ik direct contact gezocht met het ministerie van Landbouw. Strenge eisen zijn terecht, maar een verbod zou het einde van mijn bedrijf betekenen.”

Met hulp van het Controle Orgaan Kwaliteits Zaken (COKZ) wist Smits aan te tonen dat de bedrijfsvoering voldoet aan de hoogste hygiënische standaarden. “We hebben een ontheffing gekregen waardoor we als enige in Europa legaal rauwe kamelenmelk mogen verkopen. We controleren continu op bacteriegroei en passen onze processen daarop aan.”

Volgens Smits is rauwe kamelenmelk superieur aan verhitte varianten. “Veel geïmporteerde melk uit Dubai is gepasteuriseerd. Deze melk is goedkoper, maar de smaak en voedingswaarde zijn minder. Verhitting beschadigt bioactieve stoffen als lactoferrine en immunoglobulinen, die juist zo waardevol zijn.”

Afzet en export

De melk wordt onder het merk Oasis Camel Milk verkocht via een eigen webshop. Ongeveer 30% van de productie blijft in Nederland. Deze markt is moeizaam. “In Nederland kiest men vaak voor de goedkoopste optie,” zegt Smits. “Maar we merken dat de vraag langzaam toeneemt. Vooral onder consumenten met een niet-westerse achtergrond, die bekend zijn met kamelenmelk vanuit hun cultuur of religie.”

De overige zeventig procent van de melk wordt geëxporteerd naar onder andere België, Duitsland, Oostenrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Buiten Europa wordt kamelenmelk met name in poedervorm geëxporteerd, waarvoor Smits sinds kort samenwerkt met de fabriek van Ikwileerlijkezuivel. nl.

“Voor het maken van één batch melkpoeder is 700 tot 5000 liter nodig,” vertelt hij. “Dat kunnen we alleen doen tijdens piekproducties. De melkproductie van kamelen verloopt cyclisch, met dalen en pieken. Momenteel zitten we in een dal en is er onvoldoende melk om aan de vraag te voldoen. Volgend jaar verwacht ik meer melk.” 

Beperkingen en toepassingen

Kamelenmelk is veelzijdig inzetbaar in de keuken. De melk kan worden gebruikt om mee te koken of te bakken en is geschikt voor dranken en smoothies. Voor traditionele zuiveltoepassingen zoals dikke yoghurt of kaas is de melk echter minder geschikt. “De melk stremt moeilijk en yoghurt blijft dun,” legt Smits uit.

Desondanks ziet hij voldoende kansen. “We willen niet per se veel groter worden, maar wel gestaag doorgroeien. Er is nog veel onbekendheid met kamelenmelk in Europa. Onze focus ligt op marktontwikkeling en bewustwording.