Waar Russische bedrijven zuchten onder sancties, oplopende kosten en vraaguitval, beleeft de zuivelsector in het land juist gouden tijden. Boter en melk zijn cruciaal verklaard. Concurrentie is er nauwelijks, subsidies zijn er volop.
De Russische zuivelindustrie is een verrassend sterk lichtpuntje in de oorlogseconomie van Rusland, te midden van de oorlog met Oekraïne. Het is een van de weinige civiele sectoren in Rusland die kunnen rekenen op de ondubbelzinnige ondersteuning door de staat. Dat wordt mede mogelijk doordat de Russische zuivel niet is getroffen door de Westerse sancties, die wel gelden voor de financiële sector en de energiesector. Rusland ziet de zuivel als een manier om zelfvoorzienend te worden wat betreft voedselzekerheid.
Geld naar melkveehouders
In 2024 investeerde het land een recordbedrag van omgerekend 8,7 miljard dollar in de agro-industriële sector. Dertig procent van de subsidies gaat rechtstreeks naar melkveehouders.
Voorlopig komt er geen einde aan deze staatssteun. Mogelijk voert het land de investeringen in de sector nog verder op, voorspelt de Financial Times. De sector profiteert volop van die subsidies en ook van de terugtrekking van Westerse concurrenten uit het land. Veel Westerse
zuivelbedrijven hebben het land verlaten nadat de oorlog met Oekraïne uitbrak.
FrieslandCampina had zich al in 2021 teruggetrokken uit het land, nog voor het uitbreken van de Oekraïne-oorlog. De fabriek werd verkocht aan de Duitse zuivelketen Ehrmann. Arla Foods pakte in 2022 de koffers en Danone trok zich terug in 2024, met verlies van meer dan een miljard euro. De dertien Danone-fabrieken werden overgenomen door Russische ondernemers en leiden nu een bloeiend bestaan.
Annexatie van de Krim
De jarenlange Russische drang om de zuivelsector te stimuleren gaat terug tot 2014. In dat jaar werden sancties tegen het land ingesteld, na de annexatie van De Krim, in Oekraïne. Als tegenmaatregel sloot Rusland de grens voor de import van tal van voedingsmiddelen. Nadat de oorlog met Oekraïne uitbrak, werden nog meer sancties ingesteld tegen Rusland. Sinds het embargo van 2014 is de zelfvoorziening in de zuivelsector gestegen van 77 naar 86 procent, aldus Sojoezmoloko, de Nationale Melkunie van het land. Een decreet van president Poetin uit 2020 verplichtte Rusland de landbouwproductie tegen 2030 met minstens 25 procent te verhogen en de overheidsinvesteringen in de sector met 60 procent.
Op een voetstuk
Dat de zuivelsector in Rusland op een voetstuk staat, komt door het grote maatschappelijk
belang van de zuivel voor het land. Voor de staat is het belangrijk dat melk en boter betaalbaar blijven, zeker gezien de enorme inflatie die het land treft. Vorig jaar bedroeg de geldontwaarding in Rusland 5,6 procent. Er is Rusland veel aan gelegen dat de oorlogseconomie gepaard gaat met de betaalbaarheid van voedsel, ondanks bezuinigingen, belastingverhogingen en inflatie. Zuivel geldt daarbij als basisingrediënt voor tal van voedingsmiddelen. Toch is boter duurder geworden in het land. De prijzen zijn in de laatste jaren gestegen met tientallen procenten, tot omgerekend 10 tot 11 euro per kilo. De Russische staat probeert echter uit alle macht de zuivelprijzen te beperken. Dat is een opgave van formaat.
In 2024 stegen de Russische prijzen voor rauwe melk met 30 procent, waardoor het land een exportverbod overwoog om de binnenlandse voorraden op peil te houden. Dat is er nooit van
gekomen, want de export brengt omgerekend bijna een half miljard dollar in het Russische laatje. Toen de prijzen toch gingen stijgen, viel boter ten prooi aan diefstal. Grote partijen werden buitgemaakt. Door alle steun en inspanningen is het land er toch in geslaagd de boterprijzen te stabiliseren, dankzij een stijgende melkproductie.
In 2023 bedroeg de melkopbrengst ongeveer 33,5 miljoen ton rauwe melk, een stijging ten opzichte van het jaar ervoor. In 2024 bereikte de melkproductie ongeveer 34 miljoen ton, een verdere lichte stijging. Maar doordat de consumptie ook groeit, blijft het vechten voor beheersbare prijzen. Ook omdat de zuivelindustrie moeite heeft met het invoeren van technologie die nodig is om de capaciteit op peil te houden. Zuivel is dan wel vrijgesteld van sancties, dat geldt niet voor machines en onderdelen.
EkoNiva
Het land streeft nu naar een zelfvoorziening van 88 procent in melk en zuivelproducten. Het overheidsbeleid, de oplopende vraag, de subsidies, vertrokken Europese concurrenten, de Russische zuivelindustrie beleeft gouden tijden. De Financial Times verwijst ter illustratie naar EkoNiva, een Russisch zuivelbedrijf dat voor de oorlog een top 40-speler was. Nu is het wat betreft de omzet een top 10-speler. De omzet is gestegen met 80 procent sinds 2022. Zelf wijst het bedrijf naar Europese concurrentie die in de loop van de jaren is uitgeschakeld.
Een groot deel van de concurrentie van EkoNiva was “van de markt verdwenen, en dan is het natuurlijk makkelijker om in te stappen dan wanneer er volledige concurrentie is”, zei hij in de Financial Times. Het bedrijf is zo groot geworden dat het zelfs gaat exporteren, vooral naar China en voormalige Sovjetrepublieken in Centraal-Azië en de Kaukasus.
Russische bedrijven kennen vele tegenslagen. De belasting is verhoogd, personeel is schaars, de inflatie komt hard aan en de sancties doen pijn. Maar de Russische zuivelbedrijven zijn alleen maar groter en sterker geworden. Die hebben het nog nooit zo goed gehad. ●
Uit ons magazine ZuivelZicht 1 2026.