REDACTIONEEL # 6 | Mijn vader had een melkveebedrijf op Texel. De zuivelfabriek De Eendracht haalde twee keer per dag de melkbussen op. Nee, dit is geen nostalgisch verhaal uit de oude doos. Wel een snelle schets van de schaalvergroting die de zuivelindustrie heeft doorgemaakt in een halve eeuw.
Die fabriek in Den Burg sloot in 1977, de activiteiten werden overgenomen door een zuivelcoöperatie met de naam Noord-Holland. Die ging weer op in Melkunie-Holland en later in Campina Melkunie. Bij de fusie tussen Friesland en Campina Melkunie moest die laatste een deel van het bedrijf afsplitsen en dat deel ging naar Arla, dat in 2009 voet aan de grond kreeg in Nederland.
Zo zwierven de aandelen van coöperatie De Eendracht steeds verder weg van Texel en van de melkveehouders. Natuurlijk reisden die melkstromen niet mee. Melk van Texelse melkveehouders wordt verwerkt in de zuivelfabriek in Lutjewinkel, vlakbij Schagen.
Niemand die nog weet hoe het vroeger was en of dat wel of niet beter was. Veranderingen vallen alleen op als ze eraan komen, maar zodra ze er zijn worden ze de nieuwe norm. Een vergelijking tussen toen en nu is moeilijk, omdat de omstandigheden onvergelijkbaar zijn.
Ondanks al die fusies, overnames en splitsingen wordt de relatie tussen melkveehouders en zuivelindustrie in ere gehouden door de coöperatiestructuur. Maar wat gebeurt er met deze zeggenschap als de schaalvergroting niet meer ophoudt? Wat als straks intercontinentale zuivelfusies de norm worden? De grote zuivelconcerns zijn nu al wereldwijd actief en die bedrijvigheid neemt alleen maar toe. De verwachting kllinkt al dat er in heel Europa maar een paar grote zuivelconcerns zullen overblijven, omgeven door fabrieken die actief zijn in niches.
Aeternus, een bureau dat bedrijven begeleidt bij fusies en overnames, werpt de vraag op of de klassieke boerencoöperatie dit soort ontwikkelingen kan overleven. De besluitvorming zou te traag zijn, de coöperatie niet wendbaar genoeg. Het verhaal over de vergane melkfabriek De Eendracht in Den Burg leert dat dit soort vraagstukken zich vanzelf oplost.
Mijn vader heeft de zwerftocht van de aandelen De Eendracht niet gevolgd. Hij ging met pensioen. Mijn broer, die de boerderij heeft overgenomen, wist niet beter of dat hij de melk leverde aan Friesland Coberco. Die maakte er kaas van in Lutjewinkel.
Deze blog hoort bij Zuivelzicht | editie 6-2025. Het thema van dit nummer is Fusies en overnames. Abonnees kunnen alle artikelen ook online lezen. Nog geen abonnee? Sluit dan een abonnement af.
