Ter illustratie erwtendrink van Albert Heijn die rijk is aan eiwitten
NIEUWS | Recent onderzoek van de Finse universiteit van Jyväskylä richt zich op een voor voedingsdetailhandelaren belangrijke vraag: hoe groot is de impact van een supermarkt op biodiversiteit? Het onderzoek laat zien dat biodiversiteitsverlies een minstens evengrote economische en maatschappelijke uitdaging vormt als CO₂-uitstoot.
Voor Nederlandse supermarkten sluit dit onderzoek volgens Henk Hofstede van ABN AMRO Insights direct aan bij de eiwittransitie in de aanloop naar 2030, in welk jaar de sector wil dat 60 procent van de verkochte producten bestaat uit plantaardige eiwitten. Dat betekent een reductie van het gebruik van dierlijke eiwitten. Omdat zuivel en vlees relatief zwaar drukken op de biodiversiteit, heeft een verschuiving naar meer plantaardige eiwitten een groot positief effect. Het onderzoek bevestigt daarmee dat de eiwittransitie niet alleen een klimaatmaatregel is, maar ook een strategie om verlies aan biodiversiteit te verminderen. Supermarkten spelen hierin een belangrijke sleutelrol via assortiment, prijsstelling en presentatie van producten in de winkel. Hiermee kunnen ze consumentengedrag sturen en de keten beïnvloeden.
Inzicht
Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat herstel van biodiversiteit alleen mogelijk is via samenwerking in de keten. Dit sluit aan bij recente ontwikkelingen in Nederland. Zo heeft de Stichting Beter voor Natuur & Boer onlangs de Agribusiness Award 2026 gewonnen tijdens een een seminar gedurende het ABN AMRO Open. Het initiatief richt zich op intensieve samenwerking tussen supermarkten, boeren en tuinders om gezamenlijk bodemkwaliteit en biodiversiteit structureel te verbeteren waarbij het rendement voor de 1.200 aangesloten boeren en tuinders ook verbetert. Deze aanpak past precies bij de conclusies van het Finse onderzoek: de grootste impact ligt bij de primaire productie. Maar de supermarkt heeft de regie en verbetering is alleen mogelijk wanneer detailhandel, landbouw en consument gezamenlijk bewegen.
De Finse onderzoekers hebben een praktische methode ontwikkeld waarmee bedrijven kunnen berekenen in hoeverre hun bedrijfs- en ketenactiviteiten bijdragen aan een verhoogd uitstervingsrisico van plant- en diersoorten en het aantasten van leefgebieden. Dit inzicht helpt supermarkten risico’s in hun keten te begrijpen en gerichter maatregelen te nemen. Waar biodiversiteit lange tijd vooral werd gezien als een ecologisch thema, laat dit onderzoek zien dat het ook een economische factor van betekenis is. Verlies aan biodiversiteit vergroot volgens de analyse van ABN AMRO het risico op verstoringen in de voedselketen, prijsvolatiliteit en leveringsonzekerheid. Daarmee raakt het direct aan de continuïteit van het bedrijfsmodel van supermarkten.
Van abstractie naar concrete meting
De onderzoekers ontwikkelden hun rekenmodel op basis van echte aankoop- en verkoopdata van de Finse Supermarktketen S Group. De totale retailomzet van de groep ligt op circa 14 miljard euro waarvan ruim 10 miljard euro uit de supermarkt komt. Daarmee heeft het bijna de helft van de Finse foodretailmarkt in handen en is het qua omzet te vergelijken met Jumbo, de nummer 2 in de Nederlandse markt. Volgens de onderzoekers is wereldwijd voor het eerst de druk op de biodiversiteit van een grote supermarktorganisatie berekend. Het rekenmodel is door de universiteit openbaar gemaakt zodat ook andere bedrijven hier gebruik van kunnen maken.
De BIOVALENT-databank speelt een centrale rol. Dit is een open databron waarin productgroepen worden gekoppeld aan factoren die van invloed zijn op de biodiversiteit. Hierdoor kunnen consumptiedata, zoals bijvoorbeeld de verkochte hoeveelheid vlees, koffie, zuivel of chocolade, worden vertaald naar effecten op ecosystemen en plant- en diersoorten. Het resultaat is een methode die het mogelijk maakt om verschillende producten en ketens onderling te vergelijken. Hierbij worden ook plekken in de keten waar veel negatieve invloed op de natuur wordt uitgeoefend geïdentificeerd. De impact is vooral indirect.
De belangrijkste uitkomst is dat de druk op de biodiversiteit van de onderzochte supermarkt vooral indirect is: 97 procent van de schade komt nagenoeg geheel van buiten Finland. Hiermee wordt nog eens duidelijk dat de impact van de westerse voedselconsumptie vooral ver weg en diep in internationale ketens plaatsvindt. Dit blijkt overigens ook uit een eerder door ABN AMRO gepubliceerd rapport Miljarden schade aan biodiversiteit noopt tot radicale stappen.
Uitgesplitst naar producten komt ongeveer 76 procent van de gemeten druk op de biodiversiteit voort uit de verkoop van voedsel en dranken, met name van de eerdergenoemde producten vlees, zuivel, koffie en chocolade, evenals palmolie. De op een na grootste veroorzaker van biodiversiteitsverlies komt door het gebruik van brandstoffen met 8 procent. Supermarkten kunnen hun bijdrage aan de biodiversiteit versterken door deze factor structureel mee te nemen in hun duurzaamheidsmetingen, naast CO₂-uitstoot, energieverbruik en afvalreductie.
Lees de complete analyse van ABN AMRO Insights door te klikken op de Bron hieronder.
Bron: ABN AMRO Insights | Henk Hofstede